Gaziantep Avukat Ali Tümbaş Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Avukatı

işyerinde sigara içmek işten çıkarmak için haklı bir neden midir ?


I. Giriş

 

Sigara alışkanlığı olmayanların sigara  ve diğer tütün mamulleri zararlarından korunması, yeni nesillerde sigara alışkanlığının meydana gelmemesi bakımından 5727 sayılı Tütün ve Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanunda Değişlik Yapılması Hakkında Yasa çıkarılmış 19.01.2008 tarihinde Resmi Gazete”de yayınlanarak 19.05.2008 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Son günlerde yazılı ve görsel medya gündeminde sigara içen işçilerin sigara molalarının işveren tarafından sınırlanıp sınırlanamayacağı, sigara içen işçilerin veya sigara alışkanlığını bırakmayan işçilerin işveren tarafından geçerli ya da haklı nedenle işten çıkarılıp çıkarılamayacağı, sigara içenlerin işe alınmamasının istihdamda ayrımcılık sayılıp sayılmayacağı, konusunda işverenlerde tereddüt oluşmaktadır. Diğer yandan gün içinde işyeri giriş kapısı veya şirketlere yakın kaldırımlarda bekleyip sigara içen işyeri personellerine sıkça rastlanmaya başlanmıştır. Konu hakkında çalışma mevzuatı ve İnsan Kaynakları Yönetimi bakımından yorum getirilmesi uygulayıcıların merakla beklediği bir konu haline gelmiştir.

 

II.Sigara Molasının Çalışma Mevzuatı Karşısındaki Durumu

 

İşyerlerinde işçilerin ara dinlenmesi 4857 sayılı İş Yasası”nın 68. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre işçilere günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;

 

– Dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika,

 

– Dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,  

 

– Yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,

 

Ara dinlenmesi verilmesi gerekmektedir.

 

Bu dinlenme süreleri en az (asgari) olup aralıksız olarak verilmesi gerekmektedir. Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.

 

Ülkemizdeki uygulamada ara dinlenmesi genellikle yemek ve çay molası olarak da kullandırılmaktadır.

 

4857 sayılı İş Yasasında açıkça belirtilmemiş olsa dahi el yüz yıkama ve tuvalet ihtiyaçları, terleme veya diğer zorunlu nedenlerle (kirlenme, yırtılma vb.) durumunda kıyafet değişikliği için kullanılan dinlenme süreleri çalışılmış gibi kabul edilerek ara dinlenmesi sayılmamakta ve  çalışma süresine dahil kabul edilmektedir.

 

Sigara içen işçilerin sigara molasında geçirdiği sürenin İş Yasası”nda düzenlenen ara dinlenmesinden sayılıp sayılmayacağı  konusunda tartışılması gereken durum, sigara içmenin bedensel veya ruhi  bir ihtiyaç olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. İşyerinde iş başında veya işyeri kapalı alanları içinde sigara içilmesi 5727 sayılı Yasa”ya aykırı olduğu için sigara içen işçi çalışma saatleri içinde belli aralıklarla  işyeri kapalı alanı dışına çıkarak sigara içmekte, bir anlamda ara dinlenmesi (mola) yapmaktadır. Masasında veya kendi çalışma alanında sigara içen işçi için ara dinlenmesi söz konusu değilken, 5727 sayılı Yasa”nın getirdiği düzenlemeler nedeniyle işçilerin sigara içmek için işini terk ederek işyerinin kapalı alanı dışına çıkması nedeniyle sigara molasının İş Yasası karşısındaki durumu gündeme gelmiş oldu. İş Yasası”nın 68. maddesi gereğince işçilere zorunlu olarak verilmesi gereken ara dinlenmesi süresini aşan sigara molaları ancak işveren oluru ile kullanılabilecek ücretli dakikalık izin kapsamında yer almaktadır. Sigara molaları, işverenin yönetim hakkı çerçevesinde verdiği ve çalışma süresi gibi sayılan ara dinlenmeleridir. Bu nedenle de işverenlerin sigara molalarına periyot veya süre sınırlaması getirmesi hukuki bir eylem niteliğindedir.  

 

Sigara içen işçiler diğer işçilere göre her seferinde on dakika kadar fazladan dinlenme süresi kullanmaktadır. İşverenler bu durumu mesai kaybı olarak görüp teknolojik özelliğe sahip sigara takip sistemleri kurmaktadırlar. Sigara takip ve kontrol sistemi ile sigara içmek amacıyla işyeri dışına çıkış yapan işçilerin toplam sigara mola süreleri rapor edilmekte, bu sayede sigara içen işçilerin sigara molasında günde ne kadar zaman harcadıkları görülebilmektedir. Sigara molalarının teknolojik alt yapı ile takip ve kontrolü için manyetik giriş kartları, parmak izi, göz tarama, yüz tarama veya damar tanıma sistemleri kullanılmaktadır.

 

III.İşyerinde Sigara İçme Yasağına Uymayan İşçilerin İşten Çıkarılıp Çıkarılamayacağı

 

İşyerinde sigara içme yasağına uymayan işçilerin işten çıkarılıp çıkarılamayacağı ile ilgili olarak konunun ikiye ayrılarak incelenmesi gerekmektedir.

 

A. 19.05.2008 Tarihine Kadar Olan Devrede İşyerinde Sigara İçme Yasağına Uymayan İşçilerin İşten Çıkarılıp Çıkarılmayacağı Konusundaki Mevzuat Uygulaması

 

Bilindiği üzere 19.05.2008 tarihinden önce yani  5727 sayılı Yasa”nın yürürlüğe girmesi öncesinde yürürlükte olan 4207 sayılı Yasa gereğince  belli alanlarda (sağlık, eğitim, öğretim ve kültür hizmeti verilen yerler ve spor salonlarında, toplu taşımacılık işleri yapılan nakil vasıtaları ve bunların bekleme salonlarında, kamu hizmeti yapan kurum ve kuruluşlardan 5 veya 5”ten fazla kişinin görev yaptığı kapalı mekanlarda) tütün mamullerinin tüketilmesi yasaklanmış durumdaydı. Belirtilen Yasa hükümleri nedeniyle işverenler işyerlerinde özel bir kapalı alan kurarak sigara içen işçilerin belirli aralıklarla burada sigara içmelerini temin etmekteydiler.

 

İş sözleşmesinin haklı nedenle derhal fesih hakkı 4857 sayılı İş Yasası”nın 25/II. maddesinde düzenlenmiştir. 19. 05.2008 tarihine kadar olan devrede işverenlerin 4857 sayılı  İş Yasası”nın 25/ II. maddesi  anlamında  işçilerin  sadece ve sadece işyerinde ve iş saatlerinde sigara  içmeleri nedeniyle işveren tarafından işten çıkarılması mümkün bulunmamakta idi.

 

Uygulamada işverenler işyerinde ve çalışma saatleri içerisinde sigara içen işçilerin iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Yasası”nın 25/II-h maddesinin “İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.” ve 25/II-ı maddesinin “İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması” hükmüne dayanarak feshetmekteydi.

 

1. İşyerinde işçilerin sigara içmesi amacı için özel bölüm hazırlanmış ve kullanıma sunulmuş olmasına rağmen bu özel bölüm dışındaki yerlerde sigara içilmesi durumunda iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilmekteydi. İşçilerin işyerinde belirlenen alanlar dışında sigara içemeyeceği konusunda  oluşturulan yazılı kurala uymaması durumunda iş akdinin feshedilebileceği konusunda bir Yargıtay kararında konu “Davalı, fesih nedeni ile bağlı olup, tarihsiz fesih yazısında işyeri kurallarına uymadığı gerekçesi ile İş Kanunu 17/II-g ve h maddelerine göre hizmet sözleşmesinin feshedildiği açıklanmıştır. İş Kanunu 17/II-h maddesinde düzenlenen eylemin bulunmadığı mahkemenin de kabulündedir. Verilen görevi yapmamak ile ilgili 14.8.2001 tarihli tutanaktaki eylemleri, davalı somut olarak kanıtlayamamıştır. Anlatılan eylemler soyuttur. Ayrıca tutanakta, kararın gerekçesinde söz edilen, çalışma saatlerinde sigara içme, eyleminden söz edilmediği gibi, davalı tanıkları bu hususu açıklayamamıştır.” Biçiminde ortaya konulmuştur.

 

2. İşyeri güvenliği bakımından açık ve yakın tehlike arz eden  yerlerde sigara içilmesi ve bu konuda belirlenen yazılı kural veya uyarıların dikkate alınmaması durumunda iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilmekteydi. Konu bir Yargıtay kararında, “Davacı işçinin işyerinde yemekhaneye giden yolda sigara içtiği dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır. İş yerinde bu iş için ayrılan özel bölüm dışında sigara içilmesinin yasaklandığı da güvenlik talimatlarıyla sabittir. Olay yerinin gösterildiği krokide de fabrika binası dışında ancak fabrika sahası içersinde bir sigara içme yerinin bulunduğu görülmektedir. Ancak davacı işçi işverence tahsis edilen sigara içilen  bölüm dışında ve yangın tehlikesi taşıyan bir bölgede sigara içmiştir. Bu durumda davacı işçi tarafından bu iş için ayrılmış özel bölüm dışında sigara içilerek işyeri güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğü dosya içeriği ile sabit olmuştur.”” Biçiminde ortaya konulmuştur.

 

19.05.2008 tarihine kadar olan devrede işçilerinin  işyerinde ve iş saatleri içinde salt sigara içmesi nedeniyle iş sözleşmesi işveren tarafından haklı gerekçe kabul edilerek feshedilemiyordu. 19.05. 2008 tarihine kadar olan devrede işçilerin iş akdi ancak, sigara ile dolaylı ilişkisi olan  biçimde “sigara  içilmesi  için  ayrılan  özel  bölüm dışında sigara içilerek” bir anlamda işyeri  veya işveren  talimatlarına aykırı hareket gerekçesi ya da  “işyeri güvenliği veya hijyen gerekçesi ile” sigara içilmesi yasak olan alanlarda sigara içilmesi nedeniyle feshedilebilmekteydi.

 

Ancak belirtilmesi gereken en önemli konulardan biri, 5727 sayılı Yasa hükümlerine uyarak sigara içen işçiler salt “sigara kullanan işçi” olduğu için ya da sigara içmezken sigaraya başlamış olması veya sigara alışkanlığını bırakmaması nedeniyle geçerli ya da haklı nedene dayalı olarak işten çıkarılamaz.

 

B. 19.05.2008 Tarihinden Sonraki Devrede İşyerinde Sigara İçme Yasağına Uymayan İşçilerin İşten Çıkarılıp Çıkarılmayacağı Konusundaki Mevzuat Uygulaması

 

İşyerlerinde sigara içen işçiler için oluşturulan özel alanların 19.05.2008 tarihinden başlayarak kapatılmasının zorunlu olması ile sigara içen  işçilerin  işyerine ait kapalı hiç bir alanda sigara içmeleri imkanı kalmamıştır. İşyerine ait yangın merdiveni, balkon, merdiven boşluğu ya da binaları birbirine bağlayan koridor veya tüp geçitlerde hatta güvenlik kulübesinde dahi sigara içilmesi yasak kapsamına girmektedir. Daha açık anlatımla sigara içen işçiler 19.05.2008 tarihinden  başlayarak sadece işyeri sınırları dışındaki avlu, kaldırım, bahçe gibi açık alanlarda sigara içebileceklerdir.

 

5727 sayılı Yasa”nın açık hükmüne rağmen 19.05.2008 tarihinden başlayarak işyerine ait kapalı alanlarda  sigara içen işçilerin iş sözleşmesi işveren tarafından 4857 sayılı İş Yasası”nın 25/II. maddesine göre feshedilebilir. Başka bir anlatımla, 19.05. 2008 tarihinden itibaren işçilerin sadece ve sadece  işyerine ait kapalı alanlarda ve iş saatlerinde sigara içme davranışları  nedeniyle işveren tarafından işten çıkarılmaları mümkün  hale gelmiştir.

 

IV.Sigara İçenlerin İşe Alınmamasının İstihdamda Ayrımcılık Sayılıp Sayılmayacağı

 

Avrupa Birliği ülkelerinde iş ilanlarında  sigara kullanmayan işçiler aranması ve işe alımlarda sigara içmeyenlerin tercih edilmesi uygulaması yaygınlık kazanmış olup, ayrıca bu tür uygulamaların  istihdamda ayrımcılık sayılmayacağı  açıklanmıştır. Ülkemizde çalışma mevzuatı bakımından, işe  alımlarda sigara içmeyenlerin tercih edilmesi uygulamasının yerinde bir durum olup olmadığı konusunda tereddütler yaşanmaktadır.

 

İrlanda”da kurulu bir şirketinin personel ararken Temmuz/2006”da verdiği bir ilanda “Sigara içenler başvurmasın” ibaresi kullanması nedeniyle konunun taşındığı AB Komisyonu, 07.08.2006 tarihinde AB ayrımcılık yasalarının ırk, cinsiyet, etnik grup, yaş, din ve inanç gibi unsurları kapsama alanına aldığını, sigara içenlere yönelik bir ayrımcılık yasağı bulunmadığını belirtmiş, sigara içenleri dışlayan işverenlerin bu tavrının yasa dışı sayılamayacağı kararını almıştır. Aynı doğrultuda AB Komisyonunun istihdamdan sorumlu üyesi Vladimir Spidla, Brüksel”de yaptığı açıklamada, “sigara içen bir kişiye iş vermemenin ayrımcılık olarak algılanamayacağını” bildirmiştir. Avrupa Birliği”ne dahil ülkelerde görece farklı yaklaşımlar olmakla birlikte genel eğilim sigara içenlerin işe alınmamasının ayrımcılık ve hukuk dışı bir işlem sayılmamasıdır.

 

Ülkemizde istihdamda ayrımcılık konusu 4857 sayılı İş Yasası”nın 5. maddesinde ve Ceza Yasası”nın 122. maddesinde düzenlenmiştir. 4857 sayılı İş Yasası”nın 5. maddesinin “İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz.

 

İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.

 

Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz.

 

İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını haklı kılmaz” hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere sigara veya tütün mamulü kullananlara karşı ayrımcılık yapılamayacağı konusunda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

 

Diğer yandan Türk Ceza Yasası”nın Ayırımcılık başlığı altında düzenlenen 122. maddesinde; “Kişiler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yaparak;

 

a) Bir taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya bir hizmetin icrasını veya hizmetten yararlanılmasını engelleyen veya kişinin işe alınmasını veya alınmamasını yukarıda sayılan hallerden birine bağlayan,

 

b) Besin maddelerini vermeyen veya kamuya arz edilmiş bir hizmeti yapmayı reddeden,

 

c) Kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engelleyen,

 

Kimse hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir.” hükmü yer almakta olup, sigara veya tütün mamulü kullananlara karşı ayrımcılık yapılamayacağı konusunda herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Belirtilen Yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere iş ilanlarında sigara içmeyen işçiler arandığının belirtilmesi, iş başvuru formunda  ve iş  görüşmelerinde veya iş sınavlarında sigara içilip içilmediğinin sorulması, işe alımlarda sigara içmeyenlerin tercih edilmesi uygulamaları istihdamda ayrımcılık sayılmasını gerektirecek herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Bu nedenle de işverenler iş ilanında sigara içmeyen işçi arayabilir ve sigara alışkanlığı olmayan işçileri, sigara içenlere tercih edebilir.

 

V. Sonuç

 

Sigara içmek için verilen aralar, işveren oluruyla yapılan “ücretli dakikalık izin” niteliğindedir. Bu nedenle de işverenlerin sigara molalarına periyot veya süre sınırlaması getirmesi hukuki bir eylem niteliğindedir.

 

19.05.2008 tarihine kadar olan süreçte, işçiler salt sigara içme davranışları  nedeniyle değil, bu davranışın yapıldığı yer veya bu davranışın sonuçlarının  yol açacağı iş sağlığı ve güvenliği riskleri nedeniyle işten çıkarılabilmekteydi.

 

19.05.2008 tarihinden başlayarak 5727 sayılı Yasa hükümlerine muhalefet eden yani iş yerinin kapalı alanlarında sigara içen işçinin bu davranışı nedeniyle iş sözleşmesi işveren tarafından haklı nedenle feshedilebilir.

 

5727 sayılı Yasa hükümlerine uyarak sigara içen işçiler salt “sigara kullanan işçi” olduğu için ya da sigara içmezken sigaraya başlamış olması nedeniyle geçerli ya da haklı nedene dayalı olarak işten çıkarılamaz.

 

İş ilanlarında sigara içmeyen işçiler   arandığının belirtilmesi, iş başvuru formunda ve iş görüşmelerinde ya da iş  sınavlarında sigara içilip içilmediğinin sorulması, işe alımlarda sigara içmeyenlerin tercih edilmesi uygulamaları tıpkı Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi ülkemiz mevzuatı bakımından da  ayrımcılık sayılmamaktadır.

 

Sigara içen işçilerin çalışma saatleri içindeki sigara molalarını azaltmaları, sigaralarını yemek molasında ve çay molasında yani İş Yasasına göre kullandırılması zorunlu olan molalarda içmeleri en iyi çözüm olabilecektir.

SGK Müfettişi Bekir GEÇER’in yazısından alınmıştır.

———————

AVUKAT A TÜMBAŞ

Avukatlık / Danışmanlık

 Gaziantep Barosu

İş ve İşçi Davaları Avukatı

(Kıdem, ihbar, yıllık izin, maaş alacaklar ile Hizmet tespiti davaları)

İletişim İçin:

https://www.alitumbas.av.tr/gaziantep-avukat-adres

 

Makalemizi Oylar Mısınız?

Bu içeriği paylaşmak ister misiniz?

Yorumlarınız bizim için önemlidir. Soru sormaktan veya yorum yapmaktan lütfen çekinmeyin. Konu ile ilgili merak ettiğiniz detaylarla ilgili avukatlarımız sizlere dönüş yapacaktır.
© Copyright 2004-2021 
Avukat Ali Tümbaş - Her hakkı saklıdır.
envelopephone-handsetmap-marker
Whatsapp
Avukata Soru Sor
Merhaba.
Hukuki tüm sorularınız için uygun bir ücret karşılığı bizimle iletişime geçebilirsiniz. Size konunun uzman avukatı destek verip yol haritanızı çizecektir.
Call Now Button linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram